METODA RUCHOMYCH KOLOROWYCH NUT

Wstęp

Nauka przez zabawę - to metoda nad którą pracuję i eksperymentuje z dziećmi od ponad 30 lat.
Polega   ona   na   praktycznym   wykorzystywaniu   estetycznych,   ruchomych   kolorowych   nut   oraz   innych znaków zapisu muzycznego, traktowanych  przez dzieci jak  różnobarwne klocki,  które można swobodnie(ale    nie    bezmyślnie)    przemieszczać    i    łączyć,     konstruując    z    nich    narzędzie    do    późniejszego "wyczarowywania" dźwięków.
Korzystając z białej, metalowej tablicy oraz przesuwanych po niej kolorowych, magnetycznych elementów, dziecko ma szansę poznać abstrakcyjny dlań świat zapisu dźwięków, nie tylko za pośrednictwem wzroku, ale   także   przy  pomocy  tak  ważnego   -szczególnie   w   tym  wieku   -  dotyku.   Innego   rodzaju   pomocami naukowymi  są   instrumenty  muzyczne  oraz  zabawki   przy  pomocy  których  wydobywać   można   rozmaite dźwięki.

Metoda moja przeznaczona jest dla dzieci od trzeciego roku życia do 3 klasy szkoły podstawowej, choć zaskakująco   dobre   wyniki   dawała   ona   także   w   pracy   ze   starszymi,   szczególnie   niepełnosprawnymi uczniami.

Głównym celem mojej metody jest bez stresowe zapoznanie dziecka z podstawowymi problemami i pojęciami ze świata muzyki. Są to:
- początki gry na fortepianie lub innych instrumentach klawiszowych,
- zapis nutowy
- odczytywanie nut głosem (solfeż) ,
- budowanie akordów,
- poznawanie i rozwiązywanie problemów rytmicznych ,
- wyrabianie wzrokowej i słuchowej pamięci muzycznej oraz refleksu,
- kojarzenie i przekształcanie istniejących struktur muzycznych oraz tworzenie własnych (m.in. improwizacja),
- wykształcanie swobody i sprawności aparatu ruchowego, niezbędnych do uprawiania muzyki ,
- usuwanie rozmaitych wad (np. dysleksji)
- wszechstronne rozbudzanie wrażliwości dziecka poprzez łączenie w zabawie różnych rodzajów sztuk - muzyki, plastyki, poezji.

Wieloletnia praktyka pedagogiczna pozwoliła mi dojść do przekonania, że omawiana metoda zapewnia przyswajanie trudnego nawet materiału w sposób łatwy i zrozumiały, a pokonanie wstępnej najbardziej skomplikowanej - piramidy trudności, sprawia, że dziecko emocjonalnie angażuje się w świat muzyki, który w pewnym momencie, niepostrzeżenie staje się nierozłącznym towarzyszem jego życia. Jednym z zasadniczych problemów nauczania początkowego jest - nie tylko w przypadku muzyki umiejętne stopniowanie trudności wprowadzanego materiału. Niewiedza w tym zakresie może szybko doprowadzić do zniechęcenia i buntu dziecka. Dlatego też stosując moją metodę staram się by poszczególne etapy nauki były łatwe a co za tym idzie przyjemne. Do tego zaś konieczne jest także wzajemne zaangażowanie emocjonalne nauczyciela i ucznia.

Analizując własne, 34-letnie doświadczenia artystyczne członka Chóru Filharmonii Narodowej (którego jestem współzałożycielem) oraz pedagoga warszawskich szkół muzycznych doszłam do wniosku, że by uzyskać optymalne wyniki późniejszej nauki należy jak najwcześniej badać uzdolnienia artystyczne dzieci, rozpoznawać ich braki i wady oraz możliwie szybko starać się je usuwać. Doszłam także do wniosku, że dość wcześnie należy zacząć uczyć dzieci zapisu nutowego, skracając do minimum okres pracy bez jego pomocy. Potwierdzeniem mojej obserwacji może być koncepcja Suzuki, który po latach pracy z dziećmi nie znającymi zapisu muzycznego, postanowił odstąpić od tej metody.

Kolorowa zabawka, grzechotka    zwraca uwagę dziecka od pierwszych miesięcy jego życia. Bardzo wcześnie buduje się chęć naśladowania  dźwięków otaczającego je świata. Te  naturalne skłonności  można przekształcić w cenne, choć z początku nieświadome, zdobywanie wiedzy.
Układanie kolorowych nut w opisywanej  metodzie jest  kontynuacją zabawy.  Nie jest  to  nowość.  Już w latach 30-tych w Stanach Zjednoczonych  ukazały się  na  ten  temat  pierwsze  publikacje.  Nikt jednak do _tej pory tej wiedzy nie usystematyzował.

Na  stosowanej   przeze   mnie   metodzie   wychowało   się  już  wiele  dzieci,   które   trafiły   potem   do   szkół muzycznych.  Ukazało się na jej temat wiele   pochlebnych   publikacji m.in.   pióra   red.   Zdzisława Sierpińskiego   na   łamach   "Życia   Warszawy".   Metoda   była   także   przedstawiona   podczas   seminarium pedagogiki fortepianowej w Akademii Muzycznej im. F. Chopina w kwietniu  1992 roku oraz w szkołach muzycznych   w  Łodzi.   Była   również   prezentowana   w   Londynie   i   Grazu   z   okazji   Międzynarodowego Kongresu   EPTY   (Europejskiego   Stowarzyszenia   Nauczycieli   Gry   na   Fortepianie),   wywołując   szerokie zainteresowanie.   Podstawowe   założenia   przedstawiałam   również   w   audycjach   programu   II   Polskiego Radia.  Opóźnienie  szerszej   popularyzacji  spowodowane  było  trudnościami  w  zdobywaniu   niedostępnych dawniej w Polsce pomocy naukowych.
Moją    metodę   stosuję   od   dwóch    lat   w   dwóch   warszawskich   szkołach:   Szkole   Muzycznej    im.    K. Szymanowskiego  i  Prywatnej  Szkole  Muzycznej   B.   Budzyńskiego  w  Falenicy.  Z satysfakcją  zauważyłam, że zyskuje sobie ona coraz więcej zwolenników. Wychodząc z założenia starego jak świat "bawmy się najdłużej jak można" i pamiętając, że to czego dziecko nauczy się w wieku przedszkolnym, pozostaje mu na całe życie, starajmy się poświęcać czas i uwagę najmłodszym, by w ten sposób budować fundament ich przyszłych upodobań i życiowej wiedzy.
Nauka muzyki to kształtowanie wrażliwości, koniecznej każdemu prawdziwemu fachowcowi, bez względu na to czy w przyszłości będzie wirtuozem fortepianu, mistrzem pędzla, czy twórcą komputerów.

UWAGI AUTORA DO METODY

Metoda, która pragnę Państwu przedstawić jako pracę konkursową jest moją własną koncepcją audiowizualnej kolorowej i ruchowej zabawy dziecka, która jest połączona z nauką muzyki, z absolutnym zapisem pisma muzycznego, umiejętności odczytywania nut głosem i na klawiaturze, rozwijaniem wrażliwości słuchowej i rytmicznej.
Moja metoda opiera się na trzech filarach:
- kolorze,
- bajce o kocie;
- ruchu.
Wszystkie te filary stoją na fundamencie, który warunkuje kontakt z dziećmi. Tym fundamentem jest otwarte serce, oddanie swojego trudu i pracy dla uśmiechu i rozwoju dziecka.

Rola koloru

Świat oddziałuje na dziecko rozmaitymi bodźcami. Jednym z głównych bodźców jest kolor. Już w pierwszych miesiącach swojego życia mały człowiek aktywnie reaguje na kolor - sięga po zabawki o jaskrawej i intensywnej barwie. Dlatego uznałam, że należy kolorem ożywić dziecku jego pierwszy kontakt z muzyką i nutowym zapisem.
Nie chcę, by konkurencją moich lekcji były kolorowe zabawki i filmy video, wykorzystuję je więc w swojej metodzie. W mojej pracowni znajdują się różne atrakcyjne, kolorowe zabawki, zdjęcia, naklejki.
Wprowadziłam do lekcji kolorowe nuty. Nie jest to nowość. Już w latach trzydziestych w Stanach Zjednoczonych ukazały się pierwsze próby kolorowego przekazu. Jednakże były wprowadzane nie konsekwentnie i jedynie komplikowały zagadnienia muzyczne. Kolejny amerykański pomysł - utożsamienie gamy z kolorami tęczy - również nie zdał egzaminu w praktyce. Zbyt bliskie pokrewieństwo sąsiadujących ze sobą kolorów utrudnia dziecku rozróżnianie elementów.
Moja kolorowa gama nie jest przypadkowa. Konsultantami były dzieci. Wiele lat badałam ich opinie dotyczące kolorów. Największą popularność zyskał żółty, toteż mój muzyczny alfabet zaczyna się żółtym "A". Następnie dzieci wskazały mi kolor czerwony. Potraktowałam go jako drugi punkt centralny w gamie oraz skojarzyłam z pierwszą literą mojego imienia. Dzieci bowiem pamiętają, że przychodzą do pani Eli. I tak powstało czerwone "E". Po jego bokach rozłożyłam kolory: zielony - "F" i niebieski - "D", gdyż zyskały one sobie taką samą popularność wśród moich podopiecznych. Czarne "C" mocno oddziela początek pierwszej gamy durowej. Występuje jeszcze kolor rudobrązowy - "H" (angielskie "B"), który łatwo kojarzy się z kotem (patrz bajka o kocie, str. ?). Pomarańczowe "G" jest przyjaźnie przyjmowane jako kolor radosny i owocowy.
Kolorowe  gamy  sprawdziły się.  Umożliwiły czytanie  i wskazywanie  nut  także dzieciom, które nie znają liter. Dzięki tej metodzie łatwiej pracuje się z dziećmi, które cierpią na astygmatyzm, zeza lub dyslekcję. Kolorowy świat bajki jest bliski wszystkim dzieciom.

Rola bajki o kotach

Pamiętając o tym, stworzyłam bajkę o kotach. Dlaczego o kotach? Po prostu uważam, że z tym zwierzątkiem dziecko jest szczególnie związane. Popularną piosenkę "Wlazł kotek na płotek" śpiewa w Polsce każde dziecko. "A-a-a, kotki dwa" to pierwsza kołysanka polskiej matki. Kot od dawien dawna jest udomowiony i oswojony. Kotka można pogłaskać, przytulić, wziąć na ręce. Ponadto mój bohater jest muzykalny. Kocie "miau" ma tyle barw i odcieni emocjonalnych, że traktuję je jako pierwszą próbę wydobycia głosu przez każde, nawet najbardziej nieśmiałe dziecko. Spółgłoska "m" pojawia się już we wczesnym, niemowlęcym gaworzeniu.
Wokaliści uznali "ma-me-mi-mo-mu" za sylaby ułatwiające właściwe ustawienie głosu. Wielokrotnie miałam okazję przekonać się, że dziecko, które nie powtarzało żadnych dźwięków (uznane za pozbawione słuchu), wyrabiało sobie zdolność naśladowania  dźwięków oraz słuch dzięki zastosowaniu swobodnego, cichego "miau". Dziecko, naśladując zwierzątko, z którym jest związane emocjonalnie poprzez świat bajki, angażuje się w pełni w powtarzanie dźwięków.
Sylaba "la" cofa pozycję dźwięku, a solmizacja: do, re, mi... u wielu dzieci napotyka na trudności wymowy ze względu na zmianę spółgłosek i samogłosek.

Rola ruchu

Kot  doskonale  nadaje  się  do   animacji.   Charaktery  kota  i  dziecka  mają  wiele wspólnych cech: niezależność, krnąbrność, gwałtowność, zmienność nastrojów.
Zwinność  i ruchliwość kota służy mi do ożywienia wprowadzania gimnastyki. "Kocia gimnastyka" pozwala mi rozluźnić mięśnie dziecka, wytworzyć poczucie ciała, koordynację ruchów. Ożywienie lekcji ruchową zabawą wzmaga koncentrację ucznia. Naśladowanie kociej elastyczności umożliwia przygotowanie dziecka do instrumentu.